Ta tradycja
Włoska tradycja organowa, od rodziny Antegnati po Tamburini
Jak budowano włoskie organy w epoce renesansu, dlaczego katedra w Mediolanie zamówiła instrument u Antegnatich w 1552 roku i kim był Tamburini.
Zarezerwuj koncert ↗Szybka odpowiedź
Włochy mają długą tradycję budowy organów. Angielska Wikipedia opisuje włoski organ barokowy jako często mający jedną klawiaturę i żadnych pedałów, zbudowany na chórze piszczałek Principale z bardzo małymi piszczałkami na szczycie. Rodzina Antegnati z Brescii była słynnymi budowniczymi, których Costanzo Antegnati napisał w 1608 roku książkę o 144 ich organach, a w 1552 roku Giacomo Antegnati otrzymał zlecenie na budowę organów dla chóru katedry w Mediolanie. Firma Tamburini, założona w 1893 roku, zbudowała organy, które włoska Wikipedia wymienia w Sant'Angelo.
Organy włoskie, w zarysie
Angielska Wikipedia podaje, że we Francji, podobnie jak we Włoszech, Hiszpanii i Portugalii, organy projektowano głównie do gry na przemian z liturgią, a nie do akompaniamentu wspólnego śpiewu wiernych. Włoskie organy barokowe, jak czytamy, były często instrumentem jednomanuałowym bez pedałów, zbudowanym na pełnym chórze oktaw i kwint. Nazwy ich registrów wskazywały wysokość dźwięku względem podstawy, czyli Principale. Ich najwyższe szeregi „załamują się", a najmniejsze piszczałki zastępowane są piszczałkami o oktawę niżej, dzięki czemu góra klawiatury pozostaje słyszalna. Efekt opisuje się tam jako rodzaj złożonej mieszanki dyszkantowej.
Wiatr i charakter
Ten sam artykuł podaje szczegół dotyczący wiatru. Mówi, że włoskie organy z okresu renesansu mogą działać przy ciśnieniu wiatru wynoszącym zaledwie 2,2 cala słupa wody, czyli 56 milimetrów, w porównaniu z około 2,75 cala jako typową wartością dla organów piszczałkowych i znacznie wyższą dla pojedynczych registrów w niektórych dużych instrumentach z XX wieku. To ogólny opis praktyki renesansowej, a nie twierdzenie o instrumencie, który usłyszysz.
Antegnati z Brescii
Według artykułu o Costanzo Antegnatim na angielskiej Wikipedii urodził się on w Brescii 9 grudnia 1549 roku w rodzinie płodnych budowniczych organów. Pracując z ojcem, zbudował w 1581 roku organy Antegnatiego dla braci z kościoła św. Józefa w Brescii, które – jak podaje artykuł – były niegdyś największymi i najsłynniejszymi na świecie. Spośród nielicznych zachowanych instrumentów wymienia organy Antegnatiego w kościele św. Mikołaja w Bergamo z 1588 roku, odrestaurowane w 1996 roku. Był organistą w katedrze w Brescii od 1584 do 1619 roku.
Sztuka organiczna
Najbardziej znanym dziełem Costanzo Antegnatiego jest L'arte organica, opublikowane w 1608 roku. Według angielskiej Wikipedii zawiera ono techniczne szczegóły dotyczące 144 organów zbudowanych przez jego rodzinę, zasady strojenia organów i klawesynów oraz wskazówki dotyczące registracji, czyli wyboru kombinacji głosów. To książka, która pokazuje historykom, jak budowano i używano włoskich organów renesansowych, a także świadczy o tym, jak profesjonalnym rzemiosłem była ta dziedzina już pod koniec XVI wieku.
Katedra w Mediolanie i Antegnati
Artykuł o katedrze w Mediolanie w angielskiej Wikipedii odnotowuje, że w 1552 roku Giacomo Antegnati otrzymał zlecenie na budowę dużych organów po północnej stronie chóru. Według włoskiej Wikipedii w tym samym roku położono kamień węgielny pod kościół Sant'Angelo. Prezbiterium katedry mieści dziś dwa duże organy — czytamy w artykule. Tak więc w połowie XVI wieku Mediolan zamawiał zarówno wspaniałe organy w swojej katedrze, jak i nowy kościół franciszkański, a rodzina Antegnati budowała w tym samym mieście.
Tamburini i organy XX wieku
Włoska Wikipedia podaje, że Giovanni Tamburini, urodzony w Bagnacavallo w 1857 roku i zmarły w Cremie w 1942 roku, kształcił się u kilku budowniczych organów i w 1893 roku założył własną fabrykę, a jego pierwsze organy powstały w 1894 roku dla kościoła w Nogarè. Przypisuje mu się istotny wkład w rozwój elektrycznych i pneumatycznych systemów transmisji, a firma — jak czytamy — działa do dziś, prowadzona przez prawnuka. Włoska Wikipedia wymienia organy w Sant'Angelo jako dzieło Tamburiniego, opus 372, z czterema klawiaturami po 61 klawiszy i pedałami o 32 klawiszach. Strona rezerwacji nie precyzuje, na jakim instrumencie odbędzie się koncert.
Na co zwrócić uwagę słuchając
Jeśli organy to Tamburini opisany przez włoską Wikipedię, z czterema klawiaturami i piszczałkami w obu ramionach transeptu, można spodziewać się szerokiego brzmienia dobiegającego z obu stron kościoła. Strona rezerwacji nie podaje, który instrument zostanie wykorzystany, więc należy traktować to jako możliwość, a nie obietnicę. W dniu koncertu warto wsłuchać się w to, jak dźwięk niesie się wzdłuż nawy, i w to, co organista powie o instrumencie.
Najczęściej zadawane pytania
Kim byli Antegnati?
Rodzina budowniczych organów z Brescii. Angielska Wikipedia podaje, że Costanzo Antegnati napisał L'arte organica — wydaną w 1608 roku książkę opisującą 144 organy zbudowane przez jego rodzinę.
Kto założył firmę Tamburini?
Włoska Wikipedia podaje, że Giovanni Tamburini założył swoją fabrykę organów w 1893 roku, a pierwsze organy zbudował w 1894 roku.
Czy koncert jest grany na organach Antegnatiego?
Opis nie wspomina o niczym takim. Antegnati stanowią tło dla rozwoju włoskiego budownictwa organowego.
Źródła